Giriş
Çağrı üzerine çalışma, işçinin ne zaman çalışacağının önceden kesin olarak belirlenmediği, bunun yerine işverenin ihtiyacı doğduğunda işçiyi çağırması esasına dayanan özel bir kısmi süreli iş sözleşmesi türüdür. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinde düzenlenen bu model, özellikle iş yoğunluğunun dalgalı olduğu sektörlerde (organizasyon, catering, dönemsel hizmetler vb.) tercih edilmektedir. Ancak bu esneklik, işveren açısından keyfi bir yönetim hakkı anlamına gelmez; yasa, çağrı süresi ve asgari çalışma saatleri konusunda katı sınırlar çizmiştir.
İşçi ve işveren arasında yapılacak yazılı sözleşmede çalışma sürelerinin belirlenmemesi durumunda, kanun işçi lehine varsayımları devreye sokar. Örneğin, haftalık çalışma süresi kararlaştırılmamışsa haftalık 20 saat çalışıldığı kabul edilir. Benzer şekilde, çağrının işçiye ne kadar süre önce yapılacağı yazılı değilse, en az 4 gün önceden haber verme zorunluluğu doğar. Bu nedenle, tarafların hak kaybına uğramaması ve idari para cezalarıyla karşılaşılmaması için sözleşmenin yasal şartlara uygun, detaylı ve açık bir şekilde hazırlanması şarttır.
Yasal Çerçeve ve İş Kanunu Madde 14
Çağrı üzerine çalışma, Türk İş Hukuku'nda 'kısmi süreli iş sözleşmesi'nin özel bir türü olarak tanımlanır. İş Kanunu'nun 14. maddesi, bu çalışma biçiminin mutlaka yazılı yapılmasını şart koşar. Sözleşmede işçinin ne kadar süreyle çalışacağının (haftalık, aylık veya yıllık) açıkça belirlenmesi esastır.
Eğer taraflar sözleşmede bir süre belirlememişse, kanun koyucu haftalık çalışma süresini 20 saat olarak kabul eder. Bu durum, işveren işçiyi o hafta hiç çağırmasa bile, işçinin 20 saatlik ücrete hak kazanacağı anlamına gelir. Dolayısıyla, işverenlerin 'ihtiyacım olmazsa para ödemem' düşüncesiyle hareket etmesi hukuken risklidir.
Hangi Durumlarda Kullanılır?
Bu sözleşme türü, iş gücü ihtiyacının öngörülemediği veya dönemsel olarak aşırı değişkenlik gösterdiği işler için idealdir. Örneğin, düğün ve organizasyon şirketleri, fuar hizmetleri, anketörlük firmaları veya sadece hafta sonları yoğunlaşan perakende işletmeleri bu modeli sıkça kullanır.
Sürekli ve düzenli bir mesainin olduğu (örneğin her sabah 08:00 - 17:00 arası) işlerde bu sözleşmenin kullanılması hukuka aykırıdır. İş müfettişleri veya mahkemeler, fiili durumun tam zamanlı çalışmayı işaret ettiği durumlarda sözleşmeyi geçersiz sayıp işçiyi tam zamanlı çalışan olarak kabul edebilir ve geriye dönük haklar doğabilir.
Kritik Süreler ve Yasal Sınırlar
Çağrı üzerine çalışmada en çok dikkat edilmesi gereken husus 'çağrı süresi'dir. Kanuna göre, aksine bir hüküm yoksa işveren, işçiyi çalışacağı zamandan en az 4 gün önce aramalıdır. Sözleşmeye '24 saat önceden haber verilir' gibi özel bir madde konulmadığı sürece, 4 gün kuralı geçerlidir. Süresinde yapılmayan çağrıya işçinin uyma zorunluluğu yoktur.
Bir diğer önemli kural ise günlük çalışma süresidir. İşçi çağrıldığında, işveren onu sadece 1 saat çalıştırıp gönderemez. Kanun, her çağrıda işçinin günde en az 4 saat üst üste çalıştırılmasını zorunlu kılar. Yani işçi işyerine geldiğinde, iş 1 saatte bitse bile 4 saatlik ücrete hak kazanır.
Ücret Hesaplama ve SGK Bildirimi
Ücret genellikle saatlik bazda belirlenir. Ay sonunda işçinin fiilen çalıştığı saatler toplanır ve saatlik ücretle çarpılarak ödeme yapılır. Ancak yukarıda belirtildiği gibi, sözleşmede kararlaştırılan asgari süre (örneğin haftalık 10 saat) dolmamışsa bile, işveren o sürenin ücretini ödemek zorundadır. 'İşçiyi çağırmadım, o yüzden para yok' savunması geçerli değildir.
SGK prim gün sayısı hesaplanırken, işçinin ay içindeki toplam çalışma saati 7,5'e bölünür. Çıkan sonuçtaki küsuratlar tama iblağ edilir (yukarı yuvarlanır). Örneğin ayda toplam 30 saat çalışan bir işçinin prim günü 30 / 7,5 = 4 gün olarak bildirilir. Genel Sağlık Sigortası (GSS) açısından eksik günlerin işçi tarafından tamamlanması gerekebilir.
Karşılaştırma Tablosu: Çağrı Üzerine vs. Diğerleri
Aşağıdaki tabloda, çağrı üzerine çalışma modelinin standart yarı zamanlı ve tam zamanlı sözleşmelerden farklarını inceleyebilirsiniz. Özellikle 'Ücret Garantisi' kısmına dikkat edilmelidir.
| Özellik | Çağrı Üzerine Çalışma | Kısmi Süreli (Part-Time) | Tam Süreli |
|---|---|---|---|
| Çalışma Zamanı | İşveren çağırınca (Belirsiz) | Belirli gün/saatlerde | Haftalık 45 saat (Sabit) |
| Çağrı Bildirimi | Zorunlu (Aksi yoksa 4 gün önce) | Gerekmez (Program bellidir) | Gerekmez |
| Asgari Ödeme | Çağrılmasa bile taahhüt edilen süre ödenir | Sözleşmedeki süre ödenir | Aylık maktu maaş ödenir |
Sık Yapılan Hatalar ve Riskler
İşverenlerin en sık yaptığı hata, sözleşmeyi yazılı yapmamaktır. Yazılı olmayan durumda işçi haftalık 20 saat çalışmış sayılır ve geriye dönük ücret talep edebilir. Ayrıca, çağrıların telefonla veya WhatsApp ile yapılması, ispat yükü açısından risklidir; kurumsal e-posta veya yazılı bildirim daha güvenlidir.
Bir diğer hata, işçinin sürekli olarak haftalık 30 saat ve üzerinde çalıştırılmasıdır. Yargıtay, sürekli olarak 30 saati aşan çalışmaları 'tam zamanlı' çalışma olarak yorumlama eğilimindedir. Bu durumda işçi, tam zamanlı çalışanların sahip olduğu tüm yan hakları talep edebilir.
Yıllık İzin ve Kıdem Tazminatı
Çağrı üzerine çalışan işçiler de bir yılı doldurduklarında yıllık ücretli izne hak kazanırlar. İzin ücreti ve süresi, işçinin ortalama çalışma süresine göre hesaplanır. Kısmi süreli çalışıyor olması, izin hakkını ortadan kaldırmaz; sadece ödemenin hesabında fiili çalışma süreleri dikkate alınır.
Sözleşme feshedildiğinde, işçi en az bir yıldır çalışıyorsa kıdem tazminatına hak kazanır. Kıdem tazminatı hesabı, işçinin son brüt ücreti üzerinden değil, o güne kadar aldığı ücretlerin ortalaması veya emsal tam süreli işçiye oranlanması yoluyla yapılır. Bu hesaplama teknik ve karmaşık olduğu için uzman desteği alınmalıdır.
Sözleşme Doldurma Rehberi (Adım Adım)
İndireceğiniz şablonu doldururken aşağıdaki hususlara dikkat etmeniz, sözleşmenin hukuki koruyuculuğunu artıracaktır.
Çalışma Süresinin Belirlenmesi
Sözleşmenin ilgili maddesine mutlaka bir süre yazın. Örneğin 'Haftalık asgari 10 saat' veya 'Aylık asgari 40 saat' gibi. Eğer boş bırakırsanız, kanunen haftalık 20 saat taahhüt etmiş sayılırsınız.
İhbar Süresinin Kısaltılması
İş Kanunu'ndaki '4 gün önceden haber verme' kuralı size uymuyorsa, şablondaki ilgili maddeye 'Çağrı en az 24 saat önceden yapılır' şeklinde bir ibare ekleyerek bu süreyi kısaltabilirsiniz. Ancak bu maddeyi yazmazsanız 4 gün kuralı geçerlidir.
Ücretin Net/Brüt Ayrımı
Saatlik ücreti yazarken mutlaka 'Brüt' veya 'Net' olduğunu belirtin. Sözleşmelerde genellikle Brüt ücret üzerinden anlaşma yapılması, vergi dilimi değişikliklerinde işveren maliyetini öngörülebilir kılar.
Çağrı Üzerine Çalışma Sözleşmesi İndir
Aşağıdaki bağlantıdan, 2026 yılı mevzuatına ve Yargıtay içtihatlarına uygun olarak hazırlanmış örnek sözleşme metnini kopyalayabilir veya Word dosyası olarak düzenleyebilirsiniz.
İndireceğiniz dosya .docx formatındadır ve Word programında düzenlenebilir.
İlgili Rehberler
Rehber
Uzaktan Çalışma Sözleşmesi Hazırlama Rehberi (2026 Güncel)
Uzaktan çalışma modeli, teknolojinin gelişmesi ve değişen iş dinamikleriyle birlikte Türkiye iş hukukunda kalıcı bir yer edinmiştir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi ve ilgili Uzaktan Çalışma Yönetmeliği kapsamında, işverenlerin ve çalışanların haklarını koruyabilmeleri için bu çalışma biçiminin yazılı bir sözleşmeye bağlanması yasal bir zorunluluktur. Sözlü anlaşmalar, ileride doğabilecek anlaşmazlıklarda is...
Rehberler · İş Hayatı
Rehber
Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi Rehberi ve Yasal Haklar (2026)
İş hayatında en sık karşılaşılan ve iş hukukunun temelini oluşturan sözleşme türü, belirsiz süreli iş sözleşmesidir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 11. maddesine göre, iş ilişkisinin bir süreye bağlı olarak yapılmadığı hallerde sözleşme belirsiz süreli sayılır. Bu sözleşme türü, işçi ve işveren arasındaki ilişkinin aksi kararlaştırılmadıkça veya işin niteliği gereği belirli bir süreyle sınırlanmadıkça devamlılık arz ed...
Rehberler · İş Hayatı
Rehber
Deneme Süreli İş Sözleşmesi Rehberi: Haklar ve Kurallar (2026)
İş hayatında yeni bir göreve başlarken hem işveren hem de çalışan için en kritik dönemlerden biri deneme süresidir. Tarafların birbirini tanıması, işçinin işe uyumunu kanıtlaması ve işverenin de çalışanın performansını ölçmesi amacıyla uygulanan bu süreç, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında özel kurallara tabidir. Deneme süreli iş sözleşmesi, aslında ayrı ve bağımsız bir sözleşme türü olmaktan ziyade, belirsiz veya b...
Rehberler · İş Hayatı
Yer Tutucu Alanlar
| Alan | Açıklama |
|---|---|
[ISVEREN UNVANI] |
Şirketin veya işverenin tam resmi unvanı. |
[ISVEREN ADRESI] |
İşyerinin resmi tebligat adresi. |
[SGK SICIL NO] |
İşyerinin SGK sicil numarası. |
[PERSONEL ADI SOYADI] |
İşçinin kimlikte yazan tam adı ve soyadı. |
[TC KIMLIK NO] |
İşçinin 11 haneli T.C. Kimlik Numarası. |
[PERSONEL ADRESI] |
İşçinin güncel ikametgah adresi. |
[PERSONEL TELEFON] |
Çağrıların yapılacağı telefon numarası. |
[BASLANGIC TARIHI] |
İş ilişkisinin başladığı tarih (GG.AA.YYYY). |
[GOREV TANIMI] |
İşçinin yapacağı işin tanımı (Örn: Garson, Anketör, Temizlik Elemanı). |
[CALISMA SURESI] |
Garanti edilen asgari çalışma saati (Örn: Haftalık 10, Aylık 30). |
[IHBAR SURESI] |
İşverenin işçiyi çağırmadan önce haber vermesi gereken süre (Yasal alt sınır: 4 gün; sözleşmeyle kısaltılabilir). |
[SAATLIK UCRET] |
İşçiye her çalışma saati için ödenecek brüt tutar. |
[ODEME GUNU] |
Maaşın ödeneceği ayın günü. |
[VARSA OZEL SARTLAR BURAYA YAZILACAK] |
Gizlilik, ceza şartı veya ekipman zimmeti gibi ek maddeler. |
[IL/ILCE] |
Uyuşmazlık durumunda yetkili mahkemenin bulunduğu şehir. |
[TARIH] |
Sözleşmenin imzalandığı tarih. |
[ISVEREN IMZA] |
İşveren yetkilisinin imzası. |
[PERSONEL IMZA] |
İşçinin imzası. |
Sık Sorulan Sorular
Resmi Kaynaklar
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Güncel koşullar ve işlem detayları için aşağıdaki resmi kurum sayfalarını kontrol edin.
Son güncelleme: 2026-01-22