Giriş
Türk hukuk sisteminde alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin başında gelen arabuluculuk, tarafların mahkeme sürecine girmeden veya dava süreci devam ederken anlaşarak sorunlarını çözmelerini sağlayan hızlı ve ekonomik bir yoldur. 2026 yılı itibarıyla kapsamı giderek genişleyen bu sistem, iş, ticaret, tüketici ve kira uyuşmazlıkları gibi pek çok alanda 'dava şartı' olarak uygulanmaktadır. Yani, tarafların dava açabilmesi için öncelikle bu süreci tüketmiş olmaları yasal bir zorunluluktur. Arabuluculuk, tarafsız bir üçüncü kişinin (arabulucu) yönetiminde gerçekleşir ve tarafların kendi çözümlerini bizzat üretmelerine olanak tanır.
Sistemin temel amacı, yargının iş yükünü hafifletmek ve uyuşmazlıkları yıllarca süren mahkeme süreçleri yerine haftalar içinde sonuçlandırmaktır. Başvuru süreci, fiziki olarak adliyelerdeki bürolardan yapılabileceği gibi UYAP Vatandaş Portal üzerinden tamamen elektronik ortamda da gerçekleştirilebilmektedir. Sürecin sonunda düzenlenen belgeler, mahkeme ilamı niteliğinde kabul edilerek doğrudan icra edilebilir hale gelebilir. Bu rehberde, arabuluculuk türlerini, başvuru adımlarını, görüşme usullerini, 2026 yılı ücret tarifesi prensiplerini ve toplantılara katılmamanın hukuki sonuçlarını detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.
Arabuluculuk Nedir ve Türleri: Zorunlu ve İhtiyari Ayrımı
Arabuluculuk, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan özel hukuk uyuşmazlıklarının çözümü amacıyla başvurulan bir yöntemdir. Sistem temel olarak ikiye ayrılır: Dava Şartı (Zorunlu) Arabuluculuk ve İhtiyari Arabuluculuk. Dava şartı arabuluculuk, kanunun açıkça emrettiği durumlarda, dava açmadan önce mutlaka başvurulması gereken bir aşamadır. Eğer bir uyuşmazlık bu kapsama giriyorsa ve arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açılırsa, mahkeme davayı 'dava şartı yokluğu' nedeniyle usulden reddeder.
Dava Şartı (Zorunlu) Olan Durumlar
Kanun koyucu, işçi-işveren uyuşmazlıkları (kıdem, ihbar, fazla mesai vb.), ticari davalar (konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat) ve tüketici uyuşmazlıklarının büyük bir kısmını dava şartı kapsamına almıştır. Ayrıca son yıllarda yapılan düzenlemelerle kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar (ilamsız tahliye hariç), kat mülkiyeti kanunundan doğan davalar, komşu hakkı uyuşmazlıkları ve ortaklığın giderilmesi davaları da zorunlu arabuluculuk sürecine dahil edilmiştir. 2026 yılında da bu davalarda arabuluculuk süreci tamamlanmadan mahkemeye gidilememektedir.
İhtiyari Arabuluculuk
Tarafların kamu düzenini ilgilendirmeyen ve üzerinde uzlaşabilecekleri her türlü özel hukuk uyuşmazlığı için, yasal bir zorunluluk olmasa bile kendi istekleriyle arabulucuya başvurmaları mümkündür. İhtiyari arabuluculukta taraflar süreci istedikleri an sonlandırabilir veya başlatabilirler. Bu yöntem, özellikle aile içi mal paylaşımı, miras taksimi gibi hassas konularda gizlilik içinde çözüm üretmek isteyenler için tercih edilmektedir.
Başvuru İçin Gerekli Şartlar ve Hazırlanması Gereken Belgeler
Arabuluculuk başvurusu yapabilmek için uyuşmazlığın tarafı olmanız veya yetkili bir vekil (avukat) aracılığıyla temsil edilmeniz gerekir. Başvuru sırasında sürecin sağlıklı ilerleyebilmesi için karşı tarafın iletişim bilgilerinin (adres, telefon, T.C. kimlik numarası veya vergi numarası) doğru beyan edilmesi kritik öneme sahiptir. Karşı tarafa ulaşılamaması durumunda süreç tıkanabileceği için, başvuru öncesinde bu bilgilerin teyit edilmesi önerilir.
Fiziki başvurularda 'Arabuluculuk Başvuru Formu' doldurulmalıdır. Bu formda başvuranın kimlik bilgileri, karşı tarafın bilgileri ve uyuşmazlığın konusu (örneğin 'işçi alacağı', 'kira tespiti', 'ticari alacak') açıkça belirtilmelidir. Ayrıca kimlik belgenizin (T.C. Kimlik Kartı) aslı ve fotokopisi yanınızda bulunmalıdır. Eğer başvuruyu avukat yapacaksa, arabuluculuk yetkisini içeren onaylı vekaletname sureti de eklenmelidir. Uyuşmazlığın içeriğine dair delil veya ek belgelerin bu aşamada sunulması zorunlu değildir; bu belgeler görüşme aşamasında değerlendirilir.
Adliye Arabuluculuk Bürolarından Fiziki Başvuru Yöntemi
Başvuru yetkili adliyedeki Arabuluculuk Bürosuna yapılır. Yetkili adliye genellikle karşı tarafın (borçlu veya davalının) yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer adliyesidir. Eğer bulunduğunuz adliyede özel bir Arabuluculuk Bürosu kurulmamışsa, bu görevi yürüten Sulh Hukuk Mahkemesi Yazı İşleri Müdürlüğü'ne başvuru yapılabilir. Büro personeli, başvuru formunu sisteme girerek kaydınızı oluşturur ve size bir dosya numarası verir.
Dava şartı kapsamındaki başvurularda herhangi bir başvuru harcı veya masraf alınmaz. Yani vatandaşlar, zorunlu arabuluculuk sürecini başlatırken devlete bir ödeme yapmazlar. Ancak ihtiyari arabuluculukta taraflar süreci başlatırken arabulucu ile ücret konusunda anlaşabilir veya dosya masrafları gündeme gelebilir. Kayıt işlemi tamamlandıktan sonra sistem, Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı siciline kayıtlı tarafsız bir arabulucuyu otomatik olarak (puanlama usulüyle) dosyanıza atar.
UYAP Vatandaş Portal Üzerinden Online Başvuru
Adliyeye gitmek istemeyen vatandaşlar, e-Devlet şifresi veya elektronik imza ile UYAP Vatandaş Portal üzerinden başvurularını saniyeler içinde gerçekleştirebilir. Sisteme giriş yaptıktan sonra sol menüdeki 'Hukuk Davaları' sekmesi altında bulunan 'Arabuluculuk Dosya Başvurusu' (veya benzer isimlendirilmiş) menüsüne gidilir. Burada 'Yeni Başvuru' seçeneği işaretlenerek ilgili il ve adliye seçimi yapılır.
Başvuru ekranında uyuşmazlık türü (İş, Ticari, Tüketici, Kira vb.) seçildikten sonra taraf bilgileri girilir. Karşı tarafın bilgilerini manuel olarak veya biliyorsanız T.C. kimlik numarası üzerinden sorgulayarak ekleyebilirsiniz. Başvuru formunun (dilekçesinin) taranmış hali veya UYAP editör ile hazırlanmış hali sisteme yüklenir. Onay işleminin ardından başvuru doğrudan ilgili adliyenin havuzuna düşer ve atama süreci başlar. Bu yöntem hem zaman tasarrufu sağlar hem de başvurunun takibini dijital ortamdan yapmanıza olanak tanır.
Arabulucunun Atanması ve İlk Toplantı Daveti
Başvuru tamamlandıktan kısa bir süre sonra (genellikle aynı gün veya ertesi gün) sistem tarafından atanan arabulucu, başvurucunun iletişim bilgilerinden kendisine ulaşır. Arabulucu, görevlendirildiğini bildirir ve ilk toplantı için tarafların uygunluk durumunu sorgular. Ardından her iki tarafa da resmi bir davet mektubu gönderir veya e-posta/SMS/telefon yoluyla toplantı gün ve saatini tebliğ eder. İletişim bilgilerinin güncel olması, bu davetin size ulaşması açısından hayati önem taşır.
Arabulucu, tarafsızlık ilkesi gereği her iki tarafa da eşit mesafededir. İlk temasta süreci, arabuluculuğun faydalarını ve gizlilik ilkelerini anlatır. Taraflar, arabulucunun davetine icabet etmekle yükümlüdür. Toplantılar tarafların kabul etmesi halinde telekonferans veya video konferans yöntemiyle de yapılabilir; ancak kural olarak tarafların bir araya gelmesi ve yüz yüze müzakere etmesi teşvik edilir. Fiziki toplantılar genellikle arabulucunun ofisinde veya adliyelerdeki görüşme odalarında gerçekleştirilir.
Görüşme Süreci, Toplantı Usulleri ve Süre Sınırları
Görüşmelerde taraflar kendilerini asil olarak temsil edebilecekleri gibi avukatları aracılığıyla da temsil edebilirler. Şirket yetkililerinin ise imza sirküleri ile yetkilerini ispatlamaları gerekir. Toplantılarda konuşulan her şey 'gizlilik' ilkesi altındadır. Yani burada sunulan teklifler, kabul edilmeyen öneriler veya ikrarlar, daha sonra açılacak bir davada delil olarak kullanılamaz. Bu güvence, tarafların daha rahat iletişim kurmasını sağlar.
Kanun, arabuluculuk süreci için belirli süreler öngörmüştür. İş davalarında arabulucunun görevi kabulünden itibaren 3 hafta içinde (zorunlu hallerde +1 hafta uzatma ile toplam 4 hafta) süreç tamamlanmalıdır. Ticari davalarda bu süre 6 hafta (+2 hafta uzatma), tüketici uyuşmazlıklarında ise yine benzer süreler geçerlidir. Kira uyuşmazlıkları için de genellikle 3 veya 4 haftalık hızlı bir takvim işler. Bu süreler içinde anlaşma sağlanamazsa süreç sonlandırılır.
İlk Toplantıya Katılmamanın Hukuki ve Mali Sonuçları
Arabuluculuk sürecinin en kritik noktalarından biri, geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmama durumudur. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'na göre, mazeretsiz olarak ilk toplantıya katılmayan taraf, süreç sonunda dava açıldığında haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur. Ayrıca bu taraf lehine vekalet ücretine hükmedilmez.
Örneğin, alacaklı olduğunuz bir davada arabuluculuk toplantısına gitmezseniz ve sonrasında dava açıp davayı kazansanız dahi, mahkeme masraflarını siz ödemek zorunda kalabilirsiniz. Bu düzenleme, tarafları masaya oturmaya ve süreci ciddiye almaya teşvik etmek amacıyla getirilmiştir. Bu nedenle, arabulucudan gelen davete mutlaka yanıt verilmeli, katılım sağlanamayacaksa geçerli ve belgeli bir mazeret sunulmalıdır.
Süreç Sonunda Düzenlenen Tutanaklar: Anlaşma veya Anlaşamama
Görüşmelerin sonunda iki ihtimal vardır: Anlaşma veya Anlaşamama. Taraflar uzlaşırsa, anlaşılan hususları içeren bir 'Anlaşma Belgesi' düzenlenir. Bu belge taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır. İmzalanan bu belge, mahkeme kararı (ilam) niteliğindedir. Yani üzerinde anlaşılan edim (örneğin bir paranın ödenmesi veya tahliye) yerine getirilmezse, tekrar dava açmaya gerek kalmadan doğrudan icra dairesine başvurulabilir.
Eğer taraflar bir noktada buluşamazsa, arabulucu 'Anlaşamama Tutanağı' (Son Tutanak) düzenler. Bu tutanak, tarafların süreci tükettiğini ancak çözüme ulaşamadığını belgeler. Dava şartı kapsamındaki uyuşmazlıklarda, bu son tutanağın aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenmek zorundadır. Tutanak olmadan açılan davalar, dava şartı eksikliği nedeniyle reddedilir.
Ücretler ve Masraflar: Kim Ne Kadar Öder? (2026)
Dava şartı arabuluculuk sürecinde başvuru ücretsizdir. Süreç sonunda anlaşma sağlanamazsa, arabulucunun 2 saate kadar olan ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Yani anlaşamama durumunda taraflardan ilk etapta para çıkmaz (ancak bu ücret, ileride açılacak davada haksız çıkan taraftan yargılama gideri olarak tahsil edilir). Görüşmeler 2 saatten uzun sürer ve yine de anlaşma olmazsa, aşan kısmın ücreti taraflarca eşit ödenir.
Anlaşma sağlanması durumunda ise, aksi kararlaştırılmadıkça arabuluculuk ücreti taraflarca eşit olarak paylaşılır. Bu ücret, 'Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'ne (2026 yılı tarifesi) göre belirlenir. Konusu para olan işlerde (örneğin tazminat), anlaşılan miktarın belirli bir yüzdesidir (kademeli olarak %6'dan başlar). Konusu para olmayan işlerde ise (örneğin bir davranışın yapılması) maktu bir saatlik ücret uygulanır. Anlaşma durumunda ödenen bu ücret, genellikle yıllarca sürecek bir davanın masraflarından çok daha düşüktür.
Sık Sorulan Sorular
Resmi Kaynaklar
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Güncel koşullar ve işlem detayları için aşağıdaki resmi kurum sayfalarını kontrol edin.
Son güncelleme: 2026-01-22