Giriş
Ticari hayatta mal ve hizmet akışının sürdürülebilirliği, taraflar arasındaki hak ve yükümlülüklerin net bir şekilde belirlenmesine bağlıdır. Tedarikçi sözleşmeleri, bir ürünün veya hizmetin düzenli olarak sağlanmasını garanti altına alırken; distribütörlük sözleşmeleri bu ilişkinin pazarlama, dağıtım ve yeniden satış boyutunu da kapsayarak daha geniş bir ticari ortaklık kurar. Özellikle 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri çerçevesinde hazırlanan bu belgeler, olası uyuşmazlıkların önüne geçilmesinde hayati rol oynar. 2026 yılı itibarıyla güncellenen damga vergisi oranları, Rekabet Kurumu'nun dikey anlaşmalara ilişkin tebliğleri ve arabuluculuk şartları, sözleşme süreçlerinde dikkate alınması gereken en önemli unsurlardır.
Bu rehberde, basit bir mal tedarik anlaşması ile kapsamlı bir distribütörlük (tek satıcılık) sözleşmesi arasındaki farkları, sözleşmede mutlaka bulunması gereken zorunlu unsurları ve Rekabet Hukuku açısından dikkat edilmesi gereken hassas noktaları bulacaksınız. Hazırladığımız örnek metin, tarafların ticari risklerini minimize etmeyi ve yasal uyumluluğu sağlamayı amaçlayan genel bir çerçeve sunmaktadır.
Tedarikçi ve Distribütörlük İlişkisinin Tanımı
Tedarik sözleşmesi, en temel haliyle bir tarafın belirli bir malı veya hizmeti sağlamayı, diğer tarafın ise bunun bedelini ödemeyi taahhüt ettiği sürekli borç ilişkisi doğuran bir sözleşmedir. Bu ilişki genellikle üretimde kullanılacak hammadde temini veya perakende satış için ürün alımı şeklinde gerçekleşir. Türk Borçlar Kanunu'nun genel hükümleri ve satış sözleşmesine ilişkin maddeleri bu tür anlaşmaların temel dayanağını oluşturur.
Distribütörlük veya hukuk dilindeki adıyla 'Tek Satıcılık' sözleşmesi ise çok daha kapsamlıdır. Distribütör, tedarikçiden aldığı malları kendi nam ve hesabına üçüncü kişilere satar ancak aynı zamanda tedarikçinin pazarlama organizasyonuna entegre olur. Distribütörlük ilişkisinde taraflar arasında sadakat, pazar geliştirme ve genellikle belirli bir bölgede münhasırlık (tek yetkililik) gibi unsurlar ön plana çıkar. Bu tür sözleşmeler, Rekabet Hukuku düzenlemelerine sıkı sıkıya bağlıdır.
Tedarikçi ve Distribütör Arasındaki Temel Farklar
Bir işletmenin sadece mal alıp satan bir bayi mi yoksa o markanın temsilcisi konumundaki bir distribütör mü olduğu, sözleşmenin hukuki niteliğini değiştirir. Tedarikçi sözleşmeleri genellikle operasyonel detaylara (termin süresi, fire oranı, kalite standartları) odaklanırken, distribütörlük sözleşmeleri stratejik ortaklık ve marka yönetimi konularını da içerir.
| Özellik | Tedarik Sözleşmesi | Distribütörlük Sözleşmesi |
|---|---|---|
| İlişkinin Niteliği | Mal alım-satımı odaklı | Pazarlama ve dağıtım organizasyonu odaklı |
| Münhasırlık (Tek Yetkililik) | Genellikle yoktur | Genellikle belirli bir bölge için vardır |
| Rekabet Yasağı | Nadir uygulanır | Sıklıkla uygulanır (Rekabet Kurulu limitlerine tabi) |
| Fesih Tazminatı | Sadece oluşan zarar talep edilir | Portföy (denkleştirme) tazminatı gündeme gelebilir |
Sözleşmede Bulunması Gereken Zorunlu Unsurlar
Sağlam bir ticari sözleşmenin omurgasını, tarafların iradelerini netleştiren maddeler oluşturur. Öncelikle sözleşmenin konusu ve kapsamı hiçbir tereddüde yer bırakmayacak şekilde tanımlanmalıdır. Hangi ürünlerin tedarik edileceği, ürünlerin teknik standartları ve kalite beklentileri açıkça yazılmalıdır. Ayrıca sözleşmenin süresi (belirli veya belirsiz) ve yenilenme koşulları (otomatik uzama gibi) belirtilmelidir.
Sipariş ve teslimat prosedürleri operasyonel aksaklıkları önlemek için detaylandırılmalıdır. Siparişin nasıl verileceği (e-posta, portal vb.), tedarikçinin siparişi onaylama süresi, teslimat şekli (Incoterms 2020 kurallarına atıf yapılabilir) ve nakliye masraflarının kime ait olduğu kararlaştırılmalıdır. Fiyatlandırma mekanizması, fiyat artışlarının neye göre yapılacağı (ÜFE/TÜFE veya döviz kuru) ve ödeme vadeleri de finansal güvenliğin temelidir.
Münhasırlık ve Bölge Koruması
Eğer distribütörlük ilişkisi kuruluyorsa, tedarikçinin o bölgeye başka satıcı atayıp atayamayacağı veya kendisinin doğrudan satış yapıp yapamayacağı 'münhasırlık' maddesiyle belirlenir. Bu madde distribütörü korur ancak Rekabet Kurumu'nun Dikey Anlaşmalar Tebliği'ndeki pazar payı eşiklerine dikkat edilmelidir.
Gizlilik ve Fikri Mülkiyet
Tedarikçi, ürünlerin teknik çizimlerini veya ticari sırlarını alıcıyla paylaşabilir. Bu bilgilerin korunması için cezai şart içeren gizlilik maddeleri eklenmelidir. Ayrıca distribütörün markayı kullanım hakları ve sınırları da çizilmelidir.
Rekabet Hukuku ve Dikey Anlaşmalar Riski
Tedarikçi ve distribütör sözleşmelerinde yapılan en kritik hata, Rekabet Kurumu düzenlemelerinin göz ardı edilmesidir. Tedarikçinin, alıcının satış fiyatını belirlemesi (yeniden satış fiyatının tespiti) Türk Rekabet Hukuku'na göre kesinlikle yasaktır ve ağır idari para cezalarına yol açar. Tedarikçi sadece tavsiye edilen satış fiyatı bildirebilir veya maksimum fiyat belirleyebilir.
Benzer şekilde, distribütöre getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü (başka marka satma yasağı) kural olarak 5 yılı aşamaz. Süresiz veya 5 yılı aşan rekabet yasakları, sözleşmenin o maddesini geçersiz kılabilir ve grup muafiyetinden yararlanılmasını engelleyebilir. Bu nedenle sözleşme süreleri ve yasaklar belirlenirken güncel tebliğlere uyulmalıdır.
Sözleşmenin Feshi ve Denkleştirme Tazminatı
Ticari ilişkinin sona ermesi, genellikle en çok uyuşmazlığın çıktığı aşamadır. Sözleşmede haklı fesih nedenleri (ödeme temerrüdü, sözleşmeye aykırılık, iflas vb.) ve ihbar süreleri açıkça yazılmalıdır. Türk Ticaret Kanunu, belirsiz süreli sözleşmelerin feshinde 3 aya varan ihbar süreleri öngörebilmektedir.
Distribütörlük ilişkilerinde, distribütörün çabasıyla tedarikçiye kazandırdığı müşteri kitlesi (portföy) için, sözleşme sona erdiğinde 'denkleştirme tazminatı' (portföy tazminatı) talep etme hakkı doğabilir. Bu tazminatın şartları kanunla belirlenmiş olup, sözleşmeye 'tazminat talep edilemez' şeklinde hüküm koymak, bu hakkı tamamen ortadan kaldırmayabilir.
Tedarikçi Sözleşmesi Örneği ve Word Şablonu
Aşağıdaki bağlantıdan, genel amaçlı kullanıma uygun olarak hazırlanmış Tedarikçi ve Distribütörlük Sözleşmesi taslağını indirebilirsiniz. Bu taslak, mal alımı, teslimat, ödeme, garanti ve gizlilik gibi standart maddeleri içermekte olup, 'Köşeli Parantez' içindeki alanları kendi ticari modelinize (basit tedarik veya münhasır distribütörlük) göre düzenlemeniz gerekmektedir.
Word (.docx) formatında, düzenlenebilir sözleşme taslağı.
Doldurma Rehberi: Sözleşme Nasıl Düzenlenmeli?
İndirdiğiniz şablonu doldururken öncelikle tarafların unvanlarını, vergi numaralarını ve resmi tebligat adreslerini MERSİS kayıtlarına uygun olarak eksiksiz girin. Sözleşmenin 'Tanımlar' ve 'Konu' kısmında, tedarik edilecek ürün grubunu genel ifadeler yerine spesifik olarak belirtmek (örneğin 'Ek-1'de listelenen ürünler' şeklinde atıf yapmak) ileride doğabilecek kapsam tartışmalarını önler.
Fiyat ve ödeme bölümünde, KDV dahil/hariç ayrımını netleştirin ve ödeme vadesini iş günü mü takvim günü mü olarak belirlediğinizi yazın. Cezai şart veya gecikme faizi oranlarını belirlerken, Borçlar Kanunu'nun aşırı cezai şartı indirme yetkisini ve ticari teamülleri göz önünde bulundurun. Son olarak, imza yetkililerinin güncel imza sirkülerini kontrol ederek yetkili kişilerce (münferit veya müşterek) imzalandığından emin olun.
Hukuki Geçerlilik ve Arabuluculuk Şartı
Ticari sözleşmelerden doğan ve konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat davalarında, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak Türk hukukunda bir dava şartıdır. Yani, taraflar arasında bir uyuşmazlık çıktığında doğrudan mahkemeye gidilemez; önce arabuluculuk süreci denenmelidir. Sözleşmeye eklenecek bir uyuşmazlık çözümü maddesiyle yetkili mahkeme ve icra daireleri (genellikle davalının veya sözleşmenin ifa yerinin bulunduğu yer) belirlenmelidir.
Sözleşmenin her sayfası taraflarca paraflanmalı ve son sayfa yetkili imzalarla tamamlanmalıdır. Belirli bir tutarı içeren sözleşmelerde damga vergisi doğacağını ve nüsha sayısına göre vergi dairesine ödeme yapılması gerektiğini unutmayın. Bu belgenin sadece bir taslak olduğunu, yüksek hacimli veya riskli ticari operasyonlarınız için mutlaka bir ticaret hukuku avukatından destek almanız gerektiğini hatırlatırız.
İlgili Rehberler
Rehber
Mesafeli Satış Sözleşmesi Rehberi ve Yasal Şartlar (2026)
Elektronik ticaretin hızla büyümesiyle birlikte, alıcı ve satıcının fiziksel olarak karşı karşıya gelmeden gerçekleştirdiği işlemler hukuki bir güvenceye ihtiyaç duymuştur. Türk hukuk sisteminde bu ihtiyacı karşılayan en temel belge Mesafeli Satış Sözleşmesi'dir. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve buna bağlı yönetmelikler çerçevesinde düzenlenen bu sözleşme, e-ticaret sitelerinden sosyal medya sat...
Rehberler · Şirket ve Ticaret
Rehber
e-Fatura Başvuru Rehberi ve Geçiş Süreci (2026 Güncel)
Vergi mevzuatındaki dijitalleşme adımları kapsamında, kağıt fatura kullanımı yerini hızla elektronik belgelere bırakmaktadır. Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) tarafından yürütülen e-Fatura uygulaması, faturaların elektronik ortamda oluşturulmasını, iletilmesini ve saklanmasını sağlayan yasal bir sistemdir. İşletmeler için sadece bir yasal zorunluluk değil, aynı zamanda operasyonel maliyetleri düşüren ve iş süreçleri...
Rehberler · Şirket ve Ticaret
Rehber
Fatura İtiraz Süreci Rehberi ve Yasal Haklar (2026 Güncel)
Ticari hayatta fatura, sadece bir vergi belgesi değil, aynı zamanda taraflar arasındaki borç ilişkisini ve sözleşme şartlarını belgeleyen en güçlü ispat araçlarından biridir. Bir mal veya hizmet alımı karşılığında düzenlenen faturanın muhataba ulaşması, hukuk sistemimizde önemli sonuçlar doğurur. Türk Ticaret Kanunu, ticari hayatın akışını hızlandırmak ve güvenliği sağlamak amacıyla fatura itirazlarını belirli sür...
Rehberler · Şirket ve Ticaret
Yer Tutucu Alanlar
| Alan | Açıklama |
|---|---|
[TEDARİKÇİ UNVANI] |
Mal veya hizmeti sağlayan firmanın tam ticari unvanı. |
[ALICI/DİSTRİBÜTÖR UNVANI] |
Malı satın alan veya dağıtacak olan firmanın tam ticari unvanı. |
[TEDARİKÇİ ADRESİ] |
Tedarikçinin yasal tebligat adresi. |
[ALICI ADRESİ] |
Alıcının yasal tebligat adresi. |
[YETKİLİ AD SOYAD] |
Şirketi temsile yetkili kişinin adı ve soyadı. |
[ÜRÜN GRUBU VEYA HİZMET TANIMI] |
Sözleşmeye konu olan ürünlerin genel tanımı veya kategorisi. |
[BÖLGE ADI] |
Distribütörlük veriliyorsa geçerli olacağı coğrafi bölge veya şehir. |
[SİPARİŞ YÖNTEMİ: E-POSTA/PORTAL] |
Siparişlerin hangi kanalla iletileceği. |
[SÜRE] |
Gün veya süre belirten sayısal değer. |
[TESLİMAT YERİ VEYA INCOTERM] |
Teslimatın nerede yapılacağı (ör: Fabrika teslim, Alıcı deposu). |
[MASRAF SORUMLUSU] |
Nakliye masrafını kimin ödeyeceği (Tedarikçi veya Alıcı). |
[VADE GÜN SAYISI] |
Fatura tarihinden itibaren ödeme yapılacak gün sayısı. |
[GECİKME FAİZİ ORANI] |
Ödeme gecikirse uygulanacak aylık faiz oranı. |
[ŞEHİR] |
Uyuşmazlık durumunda yetkili olacak mahkemenin bulunduğu il. |
[İMZA TARİHİ] |
Sözleşmenin imzalandığı tarih. |
Sık Sorulan Sorular
Resmi Kaynaklar
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Güncel koşullar ve işlem detayları için aşağıdaki resmi kurum sayfalarını kontrol edin.
Son güncelleme: 2026-01-22