Giriş
Serbest hizmet sözleşmesi, belirli bir işin veya hizmetin, bir işverene bağımlı olmaksızın, kendi nam ve hesabına çalışan bir uzman (freelancer, danışman, yüklenici) tarafından yerine getirilmesini düzenleyen hukuki bir belgedir. Günümüzde grafik tasarım, yazılım, danışmanlık, metin yazarlığı ve teknik bakım gibi birçok alanda, taraflar arasındaki ilişki 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi bir işçi-işveren ilişkisi değil, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’na tabi bir hizmet veya eser sözleşmesi ilişkisidir. Bu ayrım, hem vergi yükümlülükleri hem de sosyal güvenlik hakları açısından hayati önem taşır.
Hazırlanan bu rehber ve indirilebilir örnek metin, tarafların haklarını korumayı, hizmetin kapsamını netleştirmeyi ve olası uyuşmazlıkları en aza indirmeyi amaçlar. Özellikle hizmet bedelinin nasıl ödeneceği, işin teslim süreleri, fikri mülkiyet haklarının devri ve gizlilik gibi konular, iyi hazırlanmış bir sözleşmenin olmazsa olmazlarıdır. İşverenler için yapılan ödemelerin belgelendirilmesi (fatura veya serbest meslek makbuzu) ve freelancerlar için emeğin karşılığının garanti altına alınması ancak yazılı bir mutabakatla mümkündür.
Hizmet Sözleşmesinin Hukuki Niteliği
Serbest hizmet ilişkileri genellikle 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 393. maddesinde düzenlenen 'Hizmet Sözleşmesi' veya işin niteliğine göre 470. maddesinde düzenlenen 'Eser Sözleşmesi' kapsamında değerlendirilir. Eğer yüklenici sadece emeğini ve zamanını kiralıyorsa hizmet, ortaya somut bir sonuç (örneğin bir logo, bir web sitesi) koymayı taahhüt ediyorsa eser sözleşmesi hükümleri ağırlık kazanır. Bu belge, her iki durumu da kapsayacak genel bir çatı sözleşme niteliğindedir.
Sözleşmenin yazılı yapılması, kanuni bir zorunluluktan ziyade ispat kolaylığı açısından kritik öneme sahiptir. Taraflar arasında e-posta veya sözlü olarak varılan mutabakatlar hukuken geçerli olsa da, detaylı bir yazılı sözleşme, işin kapsamı konusunda sonradan çıkabilecek 'ben bunu kastetmemiştim' şeklindeki anlaşmazlıkları önler.
İş Sözleşmesi ile Serbest Hizmet Sözleşmesi Farkı
En sık yapılan hata, serbest çalışan (freelancer) ile yapılan sözleşmelerin, kadrolu bir personel ile yapılan iş sözleşmesi gibi algılanmasıdır. İş sözleşmesinde 'bağımlılık' unsuru esastır; çalışan, işverenin emir ve talimatlarına, mesai saatlerine ve iş yeri kurallarına sıkı sıkıya uymak zorundadır. Serbest hizmet sözleşmesinde ise yüklenici, işi kendi belirlediği yöntem, zaman ve araçlarla yapmakta özgürdür; önemli olan taahhüt edilen sonucun teslimidir.
Aşağıdaki tablo, bu iki sözleşme türü arasındaki temel farkları özetleyerek tarafların doğru hukuki zeminde hareket etmesine yardımcı olmayı amaçlar.
| Kriter | İş Sözleşmesi (Personel) | Serbest Hizmet (Freelance) |
|---|---|---|
| Bağımlılık | Yüksek (Emir-talimat hiyerarşisi var) | Düşük/Yok (Kendi namına çalışma) |
| Mesai Saatleri | İşveren belirler (Örn: 09:00-18:00) | Yüklenici belirler (Sonuç odaklı) |
| Ödeme Belgesi | Bordro (Maaş) | Fatura veya Serbest Meslek Makbuzu |
| Yasal Dayanak | 4857 Sayılı İş Kanunu | 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu |
Sözleşmenin Zorunlu ve Önerilen Unsurları
Geçerli ve koruyucu bir hizmet sözleşmesinde bulunması gereken asgari unsurlar tarafların kimlik bilgileri, hizmetin konusu, süresi ve bedelidir. Ancak profesyonel bir ilişkide bu maddeler yeterli değildir. Hizmetin tanımı (Scope of Work) bölümünde, yüklenicinin tam olarak ne yapacağı ve neyi yapmayacağı açıkça yazılmalıdır. Örneğin, 'Web sitesi tasarımı' demek yerine 'Ana sayfa ve 5 alt sayfanın tasarımı, 2 revizyon hakkı' gibi net ifadeler kullanılmalıdır.
Revizyon hakları ve ek ücretler de sözleşmede yer almalıdır. Müşterinin sınırsız değişiklik talebinde bulunması, projenin bitmemesine ve yüklenicinin zarar etmesine neden olabilir. Bu nedenle, fiyata dahil olan revizyon sayısı ve bunun üzerindeki taleplerin saatlik veya proje bazlı ek ücretlendirmesi baştan kararlaştırılmalıdır.
Ücret, Ödeme ve Vergisel Yükümlülükler
Serbest hizmet sözleşmelerinde ücret, saatlik, proje bazlı veya aylık danışmanlık ücreti (retainer) olarak belirlenebilir. Ödemenin ne zaman yapılacağı (iş başında avans, teslimde bakiye gibi) netleştirilmelidir. Türkiye'deki vergi mevzuatı gereği, hizmeti veren tarafın ödeme karşılığında Fatura veya Serbest Meslek Makbuzu (SMM) düzenlemesi gerekir.
Vergilendirme konusunda tarafların statüsü önemlidir. Eğer hizmeti alan taraf bir şirket (vergi mükellefi) ve hizmeti veren taraf bir serbest meslek erbabı ise, Gelir Vergisi Kanunu uyarınca genellikle %20 oranında Stopaj (Gelir Vergisi Kesintisi) uygulanır. Ayrıca hizmet bedeli üzerinden KDV hesaplanır. Sözleşmede belirtilen rakamın 'KDV Dahil' mi yoksa 'KDV + Stopaj Hariç' (Net/Brüt) mi olduğu mutlaka yazılmalıdır.
Fikri Mülkiyet ve Telif Hakları
Yazılım, tasarım, metin yazarlığı gibi yaratıcı işlerde, ortaya çıkan ürünün mülkiyetinin kime ait olacağı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) çerçevesinde düzenlenmelidir. Varsayılan olarak eser sahibi onu yaratandır. İşveren, parasını ödediği işin tüm haklarına sahip olmak istiyorsa, sözleşmeye 'Mali Hakların Devri' maddesi eklenmelidir.
Bu devir işlemi, eserin işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim haklarını kapsamalıdır. Sözleşmede bu devrin, hizmet bedelinin tamamen ödenmesi şartına bağlanması, yüklenici için bir ödeme güvencesi oluşturur. Aksi takdirde, ödeme yapılmasa bile hakların devredildiği iddia edilebilir.
Gizlilik ve Kişisel Verilerin Korunması
Hizmet süresince yüklenici, işverenin ticari sırlarına, müşteri listelerine veya özel bilgilerine erişebilir. Bu bilgilerin üçüncü kişilerle paylaşılmasını engellemek için sözleşmeye cezai şart içeren bir gizlilik maddesi eklenmelidir. Bu madde, sözleşme sona erse bile süresiz veya belirli bir süre (örneğin 2 yıl) daha geçerli olmalıdır.
Ayrıca, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) uyarınca, tarafların birbirlerinin kişisel verilerini (ad, soyad, telefon, banka hesabı) sadece sözleşmenin ifası amacıyla işlemesi ve koruması yasal bir zorunluluktur. Sözleşmeye eklenecek kısa bir KVKK hükmü, tarafların veri sorumluluğu bilincini artırır.
Sık Yapılan Hatalar ve Riskler
En sık karşılaşılan hata, sözleşmenin fesih koşullarının belirsiz bırakılmasıdır. Taraflardan biri işi bırakmak istediğinde veya hizmetten memnun kalmadığında ne kadar süre önceden haber vereceği (ihbar süresi) ve yarım kalan işin ücretinin nasıl hesaplanacağı yazılmalıdır. Ani fesihlerde tazminat ödenip ödenmeyeceği belirlenmelidir.
Bir diğer hata ise görev tanımının muğlak olmasıdır. 'Sosyal medya yönetimi' gibi genel bir ifade yerine 'Haftada 3 post, 5 hikaye paylaşımı ve aylık raporlama' gibi ölçülebilir kriterler konulmalıdır. Aksi halde işveren beklentisi ile yüklenicinin sunduğu hizmet arasında uyuşmazlık çıkar.
Serbest Hizmet Sözleşmesi İndir (Word ve Örnek)
Aşağıdaki bağlantıdan Türkiye mevzuatına uygun olarak hazırlanmış genel serbest hizmet sözleşmesi şablonunu indirebilirsiniz. Bu şablon, hem hizmet veren (Yüklenici) hem de hizmet alan (İşveren) için dengeli hükümler içermektedir. Word formatındaki belgeyi bilgisayarınıza indirip düzenleyebilirsiniz.
Word (.docx) formatında, düzenlenebilir şablon.
Adım Adım Doldurma Rehberi
Sözleşmeyi doldururken öncelikle 'TARAFLAR' bölümüne her iki tarafın tam ticari unvanını veya ad-soyadını, T.C. Kimlik / Vergi Numarasını ve güncel tebligat adreslerini yazınız. Bu adresler, olası bir ihtarname gönderiminde yasal adres kabul edilecektir.
'HİZMETİN KONUSU VE KAPSAMI' bölümünde, yapılacak işi madde madde detaylandırınız. Varsa teknik şartnameyi veya proje teklifini sözleşmeye EK-1 olarak iliştirip bu maddeye atıf yapınız. 'ÜCRET VE ÖDEME' kısmında, toplam bedeli, KDV durumunu ve ödeme takvimini (iş başlangıcı, ara ödeme, teslimat) net tutarlarla belirtiniz. Banka hesap bilgilerini (IBAN) hatasız ekleyiniz.
Son olarak, sözleşmenin 'YÜRÜRLÜK' maddesine başlangıç ve bitiş tarihlerini giriniz. Eğer iş bitimi bir tarihe değil, projenin teslimine bağlıysa bunu belirtiniz. Belgeyi her iki tarafın da (şirketse imza sirkülerine sahip yetkilinin) her sayfasını paraflayarak son sayfayı imzalaması, belgenin bütünlüğünü ve geçerliliğini güçlendirir.
İlgili Rehberler
Rehber
Resmi Yazı Dili ve Yazışma Kuralları Rehberi (2026 Güncel)
Resmi yazışmalar, devlet kurumları arasındaki iletişimin omurgasını oluşturur ve belirli bir hukuk düzeni içinde yürütülür. Türkiye'de kamu kurum ve kuruluşlarının kendi aralarında veya gerçek ve tüzel kişilerle iletişim kurarken uymak zorunda oldukları kurallar, 'Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik' ile belirlenmiştir. Bu yönetmelik, belgenin fiziksel özelliklerinden kullanılan dile...
Rehberler · Genel Şablonlar
Rehber
Dilekçe Yazarken Yapılan Yaygın Hatalar ve Doğru Yazım Rehberi (2026)
Dilekçe hakkı, Anayasa'nın 74. maddesi ile güvence altına alınmış en temel vatandaşlık haklarından biridir. Kamu kurumlarına yapılan başvurular, şikayetler veya bilgi edinme talepleri, hukuki geçerliliği olan birer belge niteliğindedir. Ancak, vatandaşların ve hatta zaman zaman profesyonellerin dilekçe yazarken yaptıkları basit şekil ve usul hataları, taleplerin ilgili makamlarca 'işleme konulmama' kararıyla sonuç...
Rehberler · Genel Şablonlar
Rehber
Resmi Yazışma Kuralları Rehberi (2026 Mevzuat ve Uygulama)
Kamu kurum ve kuruluşları arasındaki iletişimde veya kamu kurumlarının özel/tüzel kişilerle olan temaslarında belirli bir standart, ciddiyet ve hukuki geçerlilik esastır. Türkiye'de bu standartlar, 'Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik' ile belirlenmiştir. Bu yönetmelik, belgelerin üretilmesinden arşivlenmesine kadar geçen tüm süreçlerde yeknesaklığı sağlamayı amaçlar. Özellikle Elekt...
Rehberler · Genel Şablonlar
Yer Tutucu Alanlar
| Alan | Açıklama |
|---|---|
[ISVEREN ADI] |
Hizmeti alan kişi veya firmanın tam adı/unvanı. |
[ISVEREN ADRESI] |
Hizmeti alan tarafın tebligat adresi. |
[ISVEREN VERGI NO] |
Hizmeti alan tarafın Vergi veya T.C. Kimlik Numarası. |
[YUKLENICI ADI] |
Hizmeti veren freelancer veya firmanın tam adı/unvanı. |
[YUKLENICI ADRESI] |
Hizmeti veren tarafın tebligat adresi. |
[YUKLENICI VERGI NO] |
Hizmeti veren tarafın Vergi veya T.C. Kimlik Numarası. |
[HIZMET KONUSU] |
Verilecek hizmetin genel başlığı (Örn: Web Tasarım, Danışmanlık). |
[HIZMET DETAYI 1] |
Yapılacak işin 1. maddesi (Örn: Logo tasarımı). |
[HIZMET DETAYI 2] |
Yapılacak işin 2. maddesi. |
[HIZMET DETAYI 3] |
Yapılacak işin 3. maddesi. |
[TESLIM TARIHI] |
İşin teslim edileceği son tarih. |
[REVIZYON SAYISI] |
Fiyata dahil olan düzeltme hakkı sayısı. |
[HIZMET BEDELI] |
Toplam anlaşma tutarı. |
[ON ODEME TUTARI] |
İş başında ödenecek avans miktarı. |
[KALAN ODEME TUTARI] |
İş tesliminde ödenecek bakiye tutar. |
[IBAN NO] |
Ödemenin yapılacağı banka hesap numarası. |
[SOZLESME BASLANGIC TARIHI] |
Sözleşmenin imzalandığı veya işin başladığı tarih. |
[IHBAR SURESI] |
Fesih için önceden haber verilmesi gereken gün sayısı. |
[CAYMA BEDELI ORANI] |
Keyfi iptalde ödenecek tazminat yüzdesi. |
[IL/ILCE] |
Uyuşmazlık durumunda yetkili olacak mahkemenin bulunduğu şehir. |
[IMZA TARIHI] |
Sözleşmenin imzalandığı tarih. |
[IMZA] |
Tarafların imzası. |
Sık Sorulan Sorular
Resmi Kaynaklar
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Güncel koşullar ve işlem detayları için aşağıdaki resmi kurum sayfalarını kontrol edin.
Son güncelleme: 2026-01-22