Giriş
Adli yardım, ekonomik durumu dava açmaya veya davasını takip etmeye elverişli olmayan vatandaşların, hak arama özgürlüklerinin kısıtlanmaması amacıyla hukuk sistemimizde tanınmış anayasal bir haktır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) 334. ve devamı maddelerinde düzenlenen bu müessese, ödeme gücünden yoksun olan bireylerin mahkeme harçları, gider avansları ve diğer yargılama masraflarından geçici olarak muaf tutulmasını sağlar. Bu sayede, maddi imkânsızlıklar adalete erişimin önünde bir engel olmaktan çıkarılır.
Adli yardım talebi iki farklı kuruma yapılabilir: Mahkeme masraflarından muafiyet için ilgili Mahkemeye, ücretsiz avukat atanması için ise Barolara başvurulur. Bu rehberde yer alan bilgiler ve örnek dilekçe, doğrudan mahkemeye sunularak harç ve masraf muafiyeti talep etmek isteyen vatandaşlar için hazırlanmıştır. Eğer talebiniz kabul edilirse, dava boyunca devlet tarafından sağlanan bu destek, davanın sonucunda haksız çıkan taraftan tahsil edilmek üzere ertelenir. Aşağıdaki bölümlerde başvuru şartlarını, gerekli evrakları ve dilekçenizi hazırlarken dikkat etmeniz gereken kritik noktaları bulabilirsiniz.
Kimler Adli Yardımdan Yararlanabilir?
Adli yardım talebinin kabul edilebilmesi için kanun koyucu temelde iki ana şart aramaktadır. İlk şart, ödeme gücünden yoksunluktur. Başvuru sahibinin, kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gereken yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olması gerekir. Bu durumun resmi belgelerle (fakirlik belgesi, SGK dökümü, tapu kayıtları vb.) ispatlanması zorunludur.
İkinci şart ise haklılık kanaatidir. Kanuna göre talebin veya davanın 'açıkça dayanaktan yoksun olmaması' gerekir. Yani açacağınız davanın hukuki bir temeli olmalı ve kazanma ihtimalinizin bulunduğu konusunda mahkemede bir kanaat oluşmalıdır. Mahkeme, sırf harç ödememek için açılan keyfi veya hukuken hiçbir dayanağı olmayan davalarda adli yardım talebini reddetme yetkisine sahiptir.
Başvuru İçin Gerekli Belgeler
Adli yardım talebinizin ciddiye alınması ve kabul edilmesi için dilekçenizin ekine mali durumunuzu gösteren belgeleri mutlaka eklemeniz gerekir. Mahkeme hakimi, beyanınızdan ziyade sunduğunuz somut delillere göre karar verecektir. Bu belgelerin eksiksiz olması, sürecin hızlı ilerlemesini sağlar.
Genellikle talep edilen belgeler şunlardır: Muhtarlıktan alınan fakirlik belgesi, e-Devlet üzerinden alınabilen Vukuatlı Nüfus Kayıt Örneği, SGK hizmet dökümü veya sosyal güvenceniz olmadığını gösteren belge, üzerinize kayıtlı taşınmaz veya araç olmadığını gösteren tapu ve trafik tescil sorgulama sonuçlarıdır. Ayrıca, eğer sosyal yardım alıyorsanız buna dair belgeleri de eklemeniz lehinize olacaktır.
Başvuru Nereye ve Nasıl Yapılır?
Adli yardım talebi, asıl davanın görüleceği veya görüldüğü mahkemeye yapılır. Eğer henüz dava açmadıysanız, dava dilekçenizle birlikte adli yardım talebinizi de sunabilirsiniz. Bu durumda dava dilekçenizin konu kısmına 'Adli Yardım Taleplidir' ibaresini eklemeniz ve dilekçe içeriğinde buna özel bir bölüm ayırmanız yeterlidir.
İcra ve iflas takiplerinde ise başvuru, takibin yapılacağı yerdeki İcra Mahkemesine yapılır. Kanun yollarına (İstinaf veya Temyiz) başvuru sırasında da adli yardım talep edilebilir; bu durumda başvuru Bölge Adliye Mahkemesine veya Yargıtay'a yapılır. Talep genellikle duruşma yapılmaksızın, dosya üzerinden incelenerek karara bağlanır.
Talep Reddedilirse Ne Olur?
Mahkeme, sunduğunuz belgeleri yetersiz bulursa veya davanın açıkça dayanaktan yoksun olduğuna kanaat getirirse adli yardım talebini reddedebilir. Bu durumda mahkeme, ret kararını ve gerekçesini size bildirir. Ret kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren bir hafta içinde dilekçe vererek itiraz etme hakkınız vardır.
İtirazınız, kararı veren mahkemeye sunulur ancak incelemeyi bir sonraki yetkili mahkeme yapar. İtiraz üzerine verilen karar kesindir. Eğer itirazınız da reddedilirse, davanın görülebilmesi için gerekli olan harç ve gider avanslarını mahkemenin belirlediği süre içinde yatırmanız gerekir; aksi takdirde davanız açılmamış sayılabilir.
Örnek Belge Hakkında Bilgilendirme
Aşağıda sunulan taslak metin, dava açarken mahkeme harçlarından ve giderlerinden muafiyet talep etmek isteyenler için hazırlanmış standart bir şablondur. Bu dilekçe sadece mahkeme masraflarını kapsar; barodan avukat talebi için bulunduğunuz ilin Barosuna ayrıca başvurmanız gerekmektedir.
Dilekçeyi kullanırken köşeli parantez içindeki alanları kendi durumunuza göre eksiksiz doldurunuz. Özellikle 'Açıklamalar' kısmında, neden ödeme gücünüzün olmadığını ve açacağınız davanın konusunu net bir şekilde ifade etmeniz, talebinizin kabul şansını artıracaktır.
Word formatında düzenlenebilir, mahkemeye sunulmaya uygun dilekçe şablonu.
Doldurma Rehberi (Adım Adım)
Dilekçenin en üst kısmına, davanızı açacağınız mahkemenin adını yazın (örneğin: ANKARA NÖBETÇİ AİLE MAHKEMESİNE). Davacı bölümüne kendi adınızı, T.C. kimlik numaranızı ve adresinizi eksiksiz girin. Davalı bölümüne ise dava açtığınız kişi veya kurumun bilgilerini yazın; eğer henüz taraf belli değilse veya hasımsız bir dava ise bu kısım duruma göre düzenlenmelidir.
Konu kısmında 'Adli yardım talebi ve [Dava Türü] davasıdır' şeklinde net bir ifade kullanın. Açıklamalar bölümünde, ilk paragrafta maddi durumunuzu, geçim sıkıntınızı ve neden yargılama giderlerini karşılayamayacağınızı anlatın. İkinci paragrafta ise asıl dava konunuzun (boşanma, alacak, tazminat vb.) özetini ve haklılığınızı belirtin. Hukuki deliller kısmına mutlaka 'Fakirlik Belgesi', 'SGK Kaydı' gibi belgeleri ekleyin ve dilekçenin sonuna imzanızı atarak ekleri zımbalayın.
Dikkat Edilmesi Gereken Hukuki Riskler
Adli yardım kararının kabul edilmesi, davayı kesin olarak kazanacağınız anlamına gelmez. Sadece yargılama sürecindeki masrafları devletin geçici olarak üstlenmesini sağlar. Eğer dava sonunda haksız çıkarsanız, devletin sizin adınıza ödediği tüm harç ve masraflar ile karşı tarafın vekalet ücreti sizden tahsil edilebilir.
Ayrıca, mali durumunuz hakkında mahkemeye yalan beyanda bulunmak veya sahte belge sunmak suç teşkil eder ve adli yardım kararının kaldırılmasına, hatta hakkınızda ceza soruşturması açılmasına neden olabilir. Bu nedenle beyanlarınızın doğruluğundan emin olmalı ve durumunuzda bir iyileşme olursa (işe girmek, miras kalması vb.) mahkemeye bilgi vermelisiniz.
İlgili Rehberler
Rehber
Arabuluculuk Başvuru Süreci Rehberi (2026 Güncel ve Adım Adım)
Türk hukuk sisteminde alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin başında gelen arabuluculuk, tarafların mahkeme sürecine girmeden veya dava süreci devam ederken anlaşarak sorunlarını çözmelerini sağlayan hızlı ve ekonomik bir yoldur. 2026 yılı itibarıyla kapsamı giderek genişleyen bu sistem, iş, ticaret, tüketici ve kira uyuşmazlıkları gibi pek çok alanda 'dava şartı' olarak uygulanmaktadır. Yani, tarafların dava a...
Rehberler · Hukuk
Rehber
Tüketici Hakem Heyeti Başvurusu Rehberi (e-Devlet – 2026 Güncel)
Tüketici Hakem Heyetleri, tüketiciler ile satıcılar veya sağlayıcılar arasında yaşanan uyuşmazlıkların mahkemeye gitmeden, hızlı, masrafsız ve adil bir şekilde çözülmesini sağlayan alternatif çözüm mercileridir. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında faaliyet gösteren bu heyetler, ayıplı mal, ayıplı hizmet, cayma hakkının kullandırılmaması veya garanti süreçlerindeki aksaklıklar gibi pek çok k...
Rehberler · Hukuk
Rehber
Banka İşlemleri Vekaletnamesi Rehberi (2026: Yetkiler ve İptal)
Banka işlemleri vekaletnamesi, bir kişinin kendi adına bankacılık işlemlerini yürütmesi için güvendiği bir başka kişiye noter aracılığıyla resmi yetki vermesidir. Finansal süreçlerin hassasiyeti nedeniyle, bankalar bu tür vekaletnamelerde yer alan ifadeleri oldukça titiz bir şekilde inceler. Standart bir genel vekaletname, eğer içerisinde "banka hesaplarından para çekme", "hesap açma/kapama" veya "internet bankacı...
Rehberler · Hukuk
Yer Tutucu Alanlar
| Alan | Açıklama |
|---|---|
[İL ADI] |
Davanın açılacağı ilin adı (Örn: Ankara). |
[MAHKEME TÜRÜ] |
Davanın konusuna göre görevli mahkeme (Örn: Aile, Asliye Hukuk, İş). |
[AD SOYAD] |
Talepte bulunan kişinin tam adı ve soyadı. |
[TC KIMLIK NO] |
Talepte bulunan kişinin 11 haneli T.C. Kimlik Numarası. |
[ADRES] |
Talepte bulunan kişinin resmi tebligat adresi. |
[DAVALI AD SOYAD/UNVAN] |
Karşı tarafın adı soyadı veya şirket unvanı. |
[DAVALI ADRES] |
Karşı tarafın bilinen son adresi. |
[DAVA KONUSU - ÖRN: BOŞANMA / TAZMİNAT] |
Açılmak istenen davanın türü. |
[BURAYA DETAY EKLEYİN: Örn: Halihazırda herhangi bir işte çalışmamaktayım / Asgari ücretle çalışmakta olup bakmakla yükümlü olduğum 3 çocuğum vardır.] |
Maddi yetersizliği açıklayan 1-2 cümlelik detay. |
[BURAYA DAVA KONUSUNU KISACA ANLATIN: Örn: Davalı taraf ile ... tarihinde evlendik. Şiddetli geçimsizlik nedeniyle boşanma talep etmekteyim. Haklılığım tanık beyanları ve darp raporlarıyla sabittir.] |
Esas davanın neden açıldığını ve haklılık gerekçesini anlatan kısa özet. |
[DAVA TÜRÜNE GÖRE TALEP - ÖRN: Boşanma davasının kabulüne / Alacağın tahsiline] |
Esas dava sonucunda ne istendiğine dair kısa talep. |
[TARIH] |
Dilekçenin verildiği tarih (Gün/Ay/Yıl). |
[IMZA] |
Belgeyi imzalayacak kişinin imzası için boşluk. |
Sık Sorulan Sorular
Resmi Kaynaklar
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Güncel koşullar ve işlem detayları için aşağıdaki resmi kurum sayfalarını kontrol edin.
Son güncelleme: 2026-01-22